ABD’de İş Bulmak: Süreç, I-9 ve Dolandırıcılıktan Korunma

Bu yazı iki soruyu ayırmak için yazıldı. Birincisi "ABD’de nasıl iş bulunur", ikincisi "ABD’de çalışmaya yetkili miyim". İkisi sıklıkla tek soru gibi konuşulur, oysa farklı kurumların farklı kuralları söz konusudur.

İş teklifi çalışma hakkı verir mi?

Hayır. Bir işverenin sizi işe almak istemesi, ABD’de çalışma yetkiniz olduğu anlamına gelmez. USCIS’in çerçevesinde geçici çalışmanın yaygın yolu, müstakbel işverenin sizin adınıza USCIS’e dilekçe vermesidir; çoğu durumda bu dilekçenin onaylanması, vize başvurusundan ve sınır kapısında kabul talebinden önce gelir.

Pratik sonuç: ilan bulup başvurmak sürecin başlangıcıdır, sonucu değil. Çalışma yetkisinin nereden doğduğunu çalışma izni ve EAD yazımızda ayrıntılandırdık.

Her işe alımda ne oluyor? I-9 doğrulaması

İşe alım tarafında tek ve istisnasız bir zorunluluk vardır. USCIS’in ifadesiyle ABD’deki tüm işverenler, ABD’de istihdam için işe aldıkları her birey için Form I-9, İstihdam Uygunluğu Doğrulaması belgesini usulüne uygun biçimde tamamlamak zorundadır.

Form, çalışanın kimliğini ve çalışma yetkisini doğrulamaya yarar. Yani yetki sorusu işe alım anında kâğıt üzerine döker. Bu, "işe girdikten sonra hallederiz" yaklaşımının neden işlemediğini açıklar: doğrulama işe alımın kendi parçasıdır.

USCIS ayrıca aynı çerçevede ayrımcılığın önlenmesine ilişkin bilgi sunar: çalışanların hakları ve işyerinde ayrımcılığın önlenmesi bu sürecin tanımlı bir boyutudur.

Yetki tanımayan bir statüdeyken hangi yollar açık?

USCIS iki yol tanımlar: çalışma yetkisi tanıyan bir sınıflandırmaya statü değişikliği ya da kalıcı oturum için statü uyarlaması. Bazı sınıflandırmalarda ise kişi kendi adına dilekçe verebilir — USCIS örnek olarak olağanüstü yeteneğe sahip kişileri ve E-1/E-2 asıl anlaşmalı tüccar ya da yatırımcıları sayar.

Bu yüzden iş arama stratejisi, hedeflenen statüyle birlikte kurulmalıdır. Hangi kategoriye uygun olduğunuz, hangi ilanlara başvurmanın anlamlı olduğunu da belirler.

İş ilanı dolandırıcılığı nasıl tanınır?

Bu risk soyut değil. FTC, evden çalışma vaadiyle kurulan dolandırıcılık desenlerini tanımlar: dolandırıcılar, az zaman ve az emekle ayda binlerce dolar kazandıracak işler olduğunu öne süren ilanlar verir. Kurumun uyarısı nettir: biri size kısa sürede az işle çok para kazanacağınız bir iş teklif ediyorsa, bu neredeyse kesinlikle bir dolandırıcılıktır.

FTC tipik tuzakları da sayar: başlangıç kiti, sözde eğitim veya işe yaramaz sertifika bedeli ödetmek; izinsiz kredi kartı çekimi; ve sahte çek düzeni — yeni işverenden gelen bir çeki yatırırsınız, işveren "fazla ödeme" gerekçesiyle bir kısmını geri göndermenizi ister, çek sonunda karşılıksız çıkar ve banka tutarın tamamını sizden talep ederken dolandırıcı gönderdiğiniz gerçek parayı alıkoyar.

Kurum ayrıca yeniden gönderim (reshipping) düzenini ve "kendi patronun ol, kendi işini kur, kendi saatini belirle" söylemiyle ilgi çekmeye çalışan yaklaşımları örnek verir.

Hangi işaretler durup düşünmeyi gerektirir?

FTC’nin tanımladığı desenlerden çıkan pratik ölçüt şudur: işe girmek için sizden para isteniyorsa, ödeme akışı tersine dönmüş demektir. Bir işveren ücret öder; aday ödeme yapmaz. Aynı şekilde işe alım öncesinde kart bilgisi istenmesi ve gelen bir çekin bir kısmının geri gönderilmesinin istenmesi, kurumun saydığı desenlerle örtüşür.

İş arama ile vize başvurusu nasıl birbirini etkiliyor?

Ziyaretçi statüsü çalışma hakkı vermez; bu statüyle ABD’de ücretli çalışmak kabul koşullarının ihlalidir. İhlalin sonucu ağır olabilir: USCIS, çalışma yetkisinin veya kabul şartlarının ihlali hâlinde kişinin ABD’den çıkarılabileceğini ya da ülkeye yeniden girişinin reddedilebileceğini belirtir.

Ücret tarafındaki yasal taban ve fazla mesai kuralını asgari ücret yazımızda kanun metni üzerinden ele aldık.

Bu yazıda bilerek yapılmayanlar

"En iyi iş siteleri" listesi, maaş pazarlığı taktikleri, özgeçmiş şablonu veya sektör bazlı iş bulma olasılığı verilmemiştir. Bunlar kurumsal kaynaklarda tanımlı olgular değildir ve genel tavsiye niteliği taşır. Belirli bir işveren, aracı ya da platform da önerilmemiştir.

Bu rehberdeki bilgi nereden geliyor?

İşveren dilekçesi zinciri, statü değişikliği ile statü uyarlaması ayrımı, kendi adına dilekçe olanağı ve ihlalin sonuçları USCIS’in ABD’de çalışma sayfasından; tüm işverenler için I-9 zorunluluğu ve ayrımcılığın önlenmesi çerçevesi USCIS I-9 Central’dan; iş ilanı dolandırıcılığı desenleri ABD Federal Ticaret Komisyonu’nun tüketici rehberinden alınmıştır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.