Türkiye Diploması ABD’de Geçerli mi? Denklik ve Mesleki Lisans

“Türkiye diploması ABD’de geçerli mi?” sorusu, Türkiye’deki denklik alışkanlığından doğar: tek bir kurum bakar, mühür basar, iş biter. ABD’de böyle bir merkez yoktur. Bu yazı sorunun nasıl yeniden kurulması gerektiğini anlatıyor.

Neden tek bir cevap yok?

Çünkü ABD’de diplomayı değerlendiren tek bir federal makam bulunmaz. Değerlendirme, diplomayı ne için kullanacağınıza bağlı olarak farklı muhataplara dağılır. Aynı belge, farklı amaçlar için farklı süzgeçlerden geçer.

Üç ayrı muhatap

1. Eğitim için: ABD’de bir programa başvuruyorsanız değerlendirmeyi kabul edeceğiniz üniversite yapar. Kabul ölçütleri kurumdan kuruma değişir. Başvuru mantığını üniversite başvurusu yazımızda ele aldık.

2. Lisanslı meslek için: Hekimlik, hemşirelik, avukatlık, mühendisliğin belirli kolları gibi mesleklerde yetkili makam eyaletin meslek kuruludur. Bu, federal bir işlem değildir ve eyaletten eyalete değişir.

3. Göçmenlik için: Bir göçmenlik kategorisinde eğitim düzeyi ölçüt olarak geçiyorsa değerlendirmeyi ilgili federal kurum kendi mevzuatına göre yapar.

Birinin kabulü diğerini bağlar mı?

Hayır. Bir üniversitenin diplomanızı kabul etmesi, bir eyalet kurulunun aynı sonuca varacağı anlamına gelmez. Bu yüzden “denkliğimi aldım” demek ABD bağlamında eksik bir cümledir; kimin nezdinde ve ne için alındığı belirtilmelidir.

Lisans gerektirmeyen meslekler ne olacak?

Yazılım, birçok mühendislik rolü ve pek çok beyaz yaka işi için eyalet lisansı gerekmez. Burada belirleyici olan diplomanın resmî denkliği değil, işverenin değerlendirmesi ve çalışma yetkinizin bulunmasıdır. Çalışma yetkisi tarafını EAD yazımızda, iş arama tarafını iş bulma yazımızda anlattık.

Hekimlikte durum nasıl işliyor?

Hekimlik, üç muhatabın da devreye girdiği en görünür örnektir: sınav basamakları ayrı, eyalet lisansı ayrı, statü ayrı. Sınav ayağını doktor olmak yazımızda ele aldık.

Diploma değerlendirmesini kim yapıyor?

ABD’de yabancı diplomaların karşılaştırmalı değerlendirmesi genellikle özel kuruluşlar tarafından yapılır. Bunlar devlet kurumu değildir; hangi değerlendirmenin kabul edileceğini talep eden taraf (üniversite, kurul veya işveren) belirler. Bu yüzden değerlendirme yaptırmadan önce, onu kimin isteyeceğini ve hangi biçimde kabul ettiğini öğrenmek gerekir.

Sırayla ne yapılmalı?

Doğru sıra tersten kurulur: önce hedefi belirleyin (okumak mı, lisanslı meslek mi, istihdam mı), sonra o hedefin muhatabını bulun, sonra o muhatabın hangi değerlendirmeyi kabul ettiğini öğrenin. Değerlendirmeyi baştan yaptırıp sonra muhatap aramak, en sık yapılan ve en masraflı hatadır. Lisansın federal düzeyde verildiği ender mesleklerden biri pilotluktur; onu pilot yazımızda ele aldık.

Bu yazıda bilerek yapılmayanlar

Belirli bir değerlendirme kuruluşu önerilmedi veya adı verilmedi. Ücret ve süre rakamı yazılmadı. Meslek meslek eyalet kurulu listesi çıkarılmadı; bu 50 eyalet için değişken ve tek bir resmî kaynaktan doğrulanamayan bir veridir. “Türk diploması şu kadar yıla denk gelir” gibi bir eşleştirme üretilmedi.

Bu rehberdeki bilgi nereden geliyor?

Bu yazı bir yapı anlatımıdır: ABD’de mesleki lisansın eyalet düzeyinde olduğu ve tek bir federal denklik makamı bulunmadığı, mevzuatın kurumsal dağılımından çıkar. Somut örnekler için hekimlik yolunda USMLE’nin, ticari sürücülükte 49 CFR 383’ün ve pilotlukta 14 CFR 61’in kendi metinlerine dayanıldı.