ABD Yönetim Sistemi: Üç Erk ve Kuvvetler Ayrılığı

ABD yönetim sistemi Türkiye’deki yapıdan farklı bir mantıkla kurulmuştur ve bu fark haberleri okurken sürekli karşımıza çıkar. Temeli tek bir ilkede toplanır: yetkinin bölünmesi.

Anayasa yönetimi nasıl bölüyor?

USA.gov’un ifadesiyle ABD Anayasası federal hükümeti üç erke böler: yasama, yargı ve yürütme. Kurum bölünmenin amacını da doğrudan yazar: bu, hiçbir bireyin ya da grubun aşırı güce sahip olmamasını sağlar.

Yasama erki neyi kapsıyor?

Yasama erki Kongre’den oluşur ve iki kanadı vardır: Senato ve Temsilciler Meclisi. Kongre’ye destek hizmeti veren özel kurumlar ve ofisler de bu erkin parçasıdır.

USA.gov yasama erkinin temel rollerini sayar: kanun tasarılarının hazırlanması; federal kurum başkanları, federal yargıçlar ve Yüksek Mahkeme için yapılan başkanlık atamalarının onaylanması ya da reddedilmesi; bütçenin denetlenmesi; ve savaş ilan etme yetkisine sahip olunması.

Yargı erki ne yapıyor?

Yargı erki Yüksek Mahkeme ve diğer federal mahkemeleri içerir. Kurumun ifadesiyle bu erk kanunları üç biçimde değerlendirir: kanunların anlamını yorumlar, kanunları bireysel davalara uygular ve kanunların Anayasa’yı ihlal edip etmediğine karar verir.

Son madde özellikle önemlidir: bir kanunun anayasaya aykırı olup olmadığı kararı bu erke aittir.

Yürütme erkini kimler oluşturuyor?

USA.gov’a göre yürütme erkinin üyeleri başkan, başkan yardımcısı ve başkanın kabinesidir. Yürütme, kanunların uygulanmasından sorumlu olan erktir.

Bu yapı günlük hayatta ne anlama geliyor?

Pratik sonuç şudur: ABD’de bir politikanın değişmesi genellikle tek bir kararla olmaz. Bir kanun Kongre’den geçer, yürütme uygular ve gerektiğinde yargı denetler. Göçmenlik alanındaki değişikliklerin neden bazen mahkemede durdurulduğu ya da geciktiği bu yapıdan anlaşılır.

Aynı mantık federal ve eyalet ayrımında da işler: eyaletlerin kendi yetki alanları vardır ve bazı konular federal değil eyalet düzeyinde düzenlenir. Ehliyet bunun en net örneğidir; ayrıntısını ehliyet yazımızda ele aldık.

Göçmenlik hangi erkin alanında?

Göçmenlik kuralları kanunla belirlenir, yürütmedeki kurumlar tarafından uygulanır ve yargı denetimine tabidir. Bu yüzden bir uygulama değişikliği duyulduğunda üç soru sorulur: kanun mu değişti, uygulama mı değişti, yoksa mahkeme kararı mı var?

Uygunsuzluk gerekçelerinin kanunda nasıl tanımlandığını ilgili yazımızda anlattık. Yasama erkinin iki kanadının nasıl çalıştığını Kongre yazımızda ayrıntılandırdık.

Bu yazıda bilerek yapılmayanlar

Hiçbir siyasi partiye, adaya veya politikaya ilişkin değerlendirme, destek ya da eleştiri yer almamaktadır. Güncel siyasi gelişmelere, seçim sonuçlarına veya kişilere ilişkin yorum da yapılmamıştır. Bu yazı yalnız kurumsal yapıyı tarafsız biçimde anlatır.

Bu rehberdeki bilgi nereden geliyor?

Üç erke bölünme, bölünmenin amacı, yasama erkinin bileşenleri ve temel rolleri, yargı erkinin işlevleri ve yürütme erkinin üyeleri USA.gov’un ABD hükümetinin erkleri sayfasından alınmıştır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.