ABD Vergi Sistemi: Katmanlar ve Temel Kavramlar

ABD vergi sistemi Türkiye’den bakıldığında kafa karıştırıcıdır, çünkü tek bir vergi idaresi yoktur. Üç ayrı düzey aynı anda çalışır ve her birinin kendi kuralları vardır. Bu yazı sistemin haritasını çiziyor; vergi tavsiyesi vermez.

Sistem kaç katmandan oluşuyor?

Federal katman: gelir vergisi ve bordro vergileri. Bu katman ülke genelinde aynı çerçeveye tabidir ve idaresi IRS’tedir.

Eyalet katmanı: eyalet gelir vergisi. Burada kritik nokta şudur — her eyalette eyalet gelir vergisi bulunmaz. Bazı eyaletler bu vergiyi hiç uygulamaz, bazıları uygular ve oran yapıları birbirinden farklıdır.

Yerel katman: emlak vergisi ve satış vergisi gibi kalemler. Bunlar ilçe ve şehir düzeyinde belirlenir; aynı eyalet içinde bile değişebilir.

Satış vergisi neden kasada ekleniyor?

Bu, Türkiye’den gelenlerin en çok şaşırdığı ayrıntıdır. Raftaki etikette genellikle vergisiz fiyat yazar ve satış vergisi ödeme sırasında eklenir. Sebebi yapısaldır: satış vergisi federal değil, eyalet ve yerel düzeyde belirlenir. Aynı ürün farklı şehirlerde farklı toplam tutara gelebilir; bazı eyaletlerde satış vergisi hiç uygulanmaz.

Bordro vergileri ne demek?

Maaştan yapılan kesintiler yalnız gelir vergisinden ibaret değildir. Sosyal güvenlik ve sağlık programları için yapılan bordro kesintileri ayrı kalemlerdir. Bu yüzden brüt maaş ile elinize geçen net tutar arasındaki fark, tek bir verginin sonucu değildir.

Bütçe kurarken bu ayrım önemlidir; ayrıntısını yaşam maliyeti yazımızda ele aldık.

Kaynakta kesinti ve beyanname nasıl ilişkili?

ABD’de vergi genellikle yıl boyunca kaynakta kesinti yoluyla toplanır: işveren maaştan keser ve idareye aktarır. Yıl sonunda ise beyanname verilir ve gerçek yükümlülük hesaplanır. Fazla kesinti yapılmışsa iade doğar, eksik kalmışsa fark ödenir.

Yani beyanname bir "vergi ödeme" işlemi değil, hesaplaşma işlemidir. Bu, iade beklentisinin neden yaygın olduğunu da açıklar.

Çalışma ilişkisi belgelerde nasıl görünüyor?

Bu iki belge, çalışma ilişkisinin türünü gösterir. W-2 bir işverene bağlı çalışanlara verilir ve kesintileri gösterir. 1099 ise bağımsız çalışan ya da yüklenici konumundaki kişilere yapılan ödemeler için kullanılır ve genellikle kaynakta kesinti içermez.

Fark pratikte şuradan gelir: 1099 ile çalışan kişinin vergi yükümlülüğünü kendisinin planlaması gerekir, çünkü kesinti otomatik yapılmamıştır.

Yabancılar için belirleyici kavram: vergi ikameti

Bu nokta göçmenlik statüsüyle karıştırılır ama ayrıdır. Vergi açısından kişinin yerleşik mi yerleşik olmayan yabancı mı sayıldığı ayrı bir testle belirlenir ve IRS bu belirlemede önemli bulunma testini kullanır.

Ayrım önemlidir çünkü hangi gelirin beyan edileceğini ve hangi kuralların uygulanacağını değiştirir. Vize kategoriniz ile vergi ikametiniz aynı şey değildir.

Kimler beyanname vermek zorunda?

IRS, yerleşik olmayan yabancılar için yükümlülüğü sayar. Beyanname vermesi gerekenler arasında şunlar bulunur: yıl içinde ABD’de ticaret veya iş ile meşgul olan ya da meşgul sayıldığı kabul edilen yerleşik olmayan yabancı kişi; ABD’de ticaret veya iş ile meşgul olmayan ancak vergi yükümlülüğü kaynakta kesintiyle karşılanmamış ABD geliri olan kişi.

Kurum ayrıca bu kişiler adına beyanname vermekle yükümlü olabilecek temsilci, vekil ve mütevelli gibi tarafları da sayar. Yani yükümlülük her zaman yalnız kişinin kendisinde olmayabilir.

Öğrenci ve stajyerler için durum ne?

IRS, yerleşik olmayan yabancı öğrenci, öğretmen veya stajyer konumundaki kişiler için ayrı bir not düşer. Bu gruplar için kuralların farklılaşabileceği, dolayısıyla kendi durumlarının ayrıca değerlendirilmesi gerektiği anlaşılır.

Öğrenci statüsündeki çalışma yetkisinin ayrı kurallara tabi olduğunu çalışma izni yazımızda anlattık. Bordro üzerinden işleyen bir başka katman da emeklilik birikimidir; onu 401(k) yazımızda ele aldık.

Bu yazıda bilerek yapılmayanlar

Vergi oranları, dilimler, standart indirim tutarları, beyan eşikleri ve son tarihler bu yazının gövdesine yazılmamıştır. Bunlar her vergi yılı için değişir ve yazıldıkları anda eskir; başvuru anında IRS’in kendi sayfasından doğrulanmalıdır. Eyalet bazlı oran tablosu da verilmemiştir. Bu yazı vergi tavsiyesi değildir; kişisel durumlar için yetkili bir vergi danışmanına başvurulmalıdır.

Bu rehberdeki bilgi nereden geliyor?

Yerleşik olmayan yabancıların beyanname yükümlülüğü, önemli bulunma testine atıf, temsilci ve mütevelli sorumluluğu ile öğrenci/öğretmen/stajyer notu IRS’in yerleşik olmayan yabancıların vergilendirilmesi sayfasından alınmıştır. Eyalet ve yerel vergiler ilgili idarelerin kendi kurallarına tabidir ve burada sayısallaştırılmamıştır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.