ABD P Vizesi: Sporcu ve Sanatçılar İçin Dört Ayrı Kapı

Türkiye'den ABD'de sahneye çıkmak ya da müsabakaya katılmak isteyen sporcu ve sanatçılara verilen tavsiye genellikle tek cümleden oluşuyor: "O-1'e başvur." Oysa ABD göçmenlik mevzuatında bu kitle için ayrı bir aile var ve dört kapısı bulunuyor. Yanlış kapıya gitmek, aylarca süren bir hazırlığın baştan yanlış ölçütlerle değerlendirilmesi anlamına gelir.

Daha önemli bir nokta da var: bu dördünden birinin işlemesi, Türkiye'deki bir meslek kuruluşunun ABD'li muadiliyle yürürlükte bir anlaşması olmasına bağlıdır — ve bugün böyle bir anlaşma listede görünmüyor. Bunu bilmek, boşa hazırlık yapmanın önüne geçer.

P-1A: sporcular ve takımlar

P-1A, belirli bir atletik müsabakada yarışmak üzere geçici olarak ABD'ye gelen sporcular içindir. USCIS'in P-1A sayfası kategoriyi dört ayrı duruma açıyor: uluslararası düzeyde tanınan bireysel sporcu; uluslararası düzeyde tanınan bir grup veya takımın parçası; ABD'de bulunan ve yabancı bir lige üye olan takım ya da franchise'ın sporcusu veya antrenörü; ve belirli bir tiyatral buz pateni gösterisinde ya da turunda performans gösteren profesyonel veya amatör sporcu.

"Uluslararası tanınırlık" soyut bir ifade değil. USCIS bunu, sporda yüksek düzeyde başarı ve alışılmışın belirgin biçimde üzerinde bir beceri ve tanınırlık derecesi olarak tanımlıyor.

Profesyonel sporcular için düzenleme daha somut ölçütler koyuyor. Sporcunun, altı veya daha fazla profesyonel spor takımından oluşan ve toplam yıllık geliri 10 milyon doları aşan bir birliğe üye bir takım tarafından istihdam edilmek üzere gelmesi gerekir; birliğin üyelerinin davranışını yönetmesi ve müsabakaları düzenlemesi şartı aranır. Böyle bir birliğe bağlı herhangi bir alt lig takımı da sayılır.

Amatör tarafta ölçütler bambaşka. ABD'deki bir takımda oynamak üzere gelen amatör sporcu için yabancı ligin 15 veya daha fazla amatör spor takımından oluşması, lige katılımın oyuncuları NCAA kuralları uyarınca ABD üniversitelerinde burs almaya veya o sporu yapmaya geçici ya da kalıcı olarak uygunsuz hâle getirmesi, ligin o ülkede o sporun en üst amatör düzeyi olması ve ligde oynayanların önemli bir kısmının bir büyük lig ya da alt lig kulübü tarafından draft edilmesi gerekir.

Süre: P-1A'da bireysel sporcu için ilk süre beş yıla kadar olabilir, uzatmalar beş yıla kadar artışlarla verilir ve toplam kalış on yılla sınırlıdır. Bu, P ailesindeki en uzun süredir.

P-1B: topluluk üyeleri — bireysel sanatçılar için değil

P-1B, en az bir yıldır kurulu olan ve disiplininde uluslararası düzeyde seçkin kabul edilen bir eğlence topluluğunun üyesi olarak ABD'ye gelenler içindir. USCIS'in P-1B sayfasında iki şart öne çıkıyor:

• Topluluk üyelerinin en az yüzde 75'inin en az bir yıldır toplulukla esaslı ve sürekli bir ilişkisi bulunmalıdır.
• Topluluğun uluslararası tanınırlığı, başarısının birden fazla ülkede bilinir, önde gelen veya ünlü olacak derecede olmasıyla ortaya konur.

Ve kritik cümle: bir topluluğun parçası olarak performans göstermeyen bireysel sanatçılar bu sınıflandırmaya uygun değildir. Solo müzisyen, solo dansçı ya da tek başına çıkan bir oyuncu P-1B ile gelemez.

Düzenleme iki istisna tanıyor. Sirk sanatçıları ve zorunlu sirk personeli, hem bir yıl şartından hem de uluslararası tanınırlık şartından muaftır — ancak ulusal olarak tanınan bir sirke katılmak üzere gelmeleri gerekir. Ayrıca ulusal düzeyde bilinen belirli toplulukların uluslararası tanınırlık şartı, özel koşullar değerlendirilerek kaldırılabilir.

Süre: Etkinliği tamamlamak için gereken süre, bir yılı aşmamak üzere; uzatmalar birer yıllık artışlarla.

P-2: hâlihazırda beş anlaşma var, listede Türkiye yok

P-2, ABD'deki bir kuruluş ile başka bir ülkedeki kuruluş arasındaki karşılıklı değişim programı kapsamında performans gösterecek sanatçı ve eğlence sanatçıları içindir. Kâğıt üzerinde cazip görünür; Türkiye'den gelen başvurucu için bugün gerçekçi bir yol değildir — ama kategorik olarak imkânsız da değildir. Ayrımı doğru kurmak gerekiyor.

USCIS'in P-2 sayfası "şu anda" müzakere edilmiş beş karşılıklı anlaşma bulunduğunu söylüyor:

1. American Federation of Musicians (ABD) ile American Federation of Musicians (Kanada)
2. Actors' Equity Association (ABD) ile Canadian Actors' Equity Association
3. Actors' Equity Association (ABD) ile British Actors' Equity Association
4. International Council of Air Shows ile Canadian Air Show Association
5. ACTRA (Kanada) ile SAG-AFTRA (ABD)

Beşinin tamamı ABD–Kanada veya ABD–Birleşik Krallık eksenindedir ve Türkiye'deki bir meslek kuruluşu listede yer almıyor.

Ancak liste kapalı bir liste değil. Aynı sayfa, bu beşin dışında bir anlaşma sunulursa USCIS'in anlaşmayı düzenleyici ölçüte uygunluk açısından inceleyeceğini açıkça belirtiyor. Yani P-2 "Türkiye'den alınamaz" diye bir kural yoktur; olan şu: başvurunun dayanacağı karşılıklı anlaşmanın önce var olması ve USCIS incelemesinden geçmesi gerekir. Böyle bir anlaşma kurulursa yol açılır.

Pratik sonuç: bugün elinizde böyle bir anlaşma yoksa P-2 üzerinden plan yapmak zaman kaybıdır; Türkiye'den gelen bir sanatçı için gerçekçi seçenek genellikle P-1B ya da P-3'tür. Anlaşma tarafını araştırmak isteyen kuruluşlar için ise kapı açıktır.

P-3: kültürel olarak özgün programlar

P-3, Türk sanatçılar için en çok gözden kaçan ama en uygun kapı olabilir. USCIS'in P-3 sayfasına göre kategori, kültürel olarak özgün bir program kapsamında performans göstermek, öğretmek veya eğitim vermek üzere gelen sanatçı ve eğlence sanatçıları içindir — bireysel olarak veya grup hâlinde.

Kapsam geniş tutulmuş: özgün ya da geleneksel bir etnik, folklorik, kültürel, müzikal, tiyatral veya sanatsal performansı ya da sunumu geliştirmek, yorumlamak, temsil etmek, koçluğunu yapmak veya öğretmek amacıyla gelmek yeterli görülüyor.

Türk halk müziği, halk dansları, geleneksel el sanatları, klasik Türk müziği, gölge oyunu gibi alanlarda çalışan sanatçılar ve toplulukların doğal adresi burasıdır. P-1B'nin aksine P-3 bireysel sanatçıya da açıktır ve "uluslararası tanınırlık" eşiği aramaz.

Ama P-3 "eşiksiz" bir kategori değil; kendi uygunluk koşulları var ve bunlar hafif değil:

• Program kültürel olarak özgün olmalı. Yalnız sanatçının geleneksel bir sanatla uğraşması yetmez; geldiğiniz etkinliğin kendisinin kültürel olarak özgün bir program olması gerekir. USCIS, performansların ya da sunumların tamamının kültürel olarak özgün etkinlikler olduğunu gösteren belge istiyor.
• Uzman beyanı zorunlu. Tanınmış uzmanlardan, sizin veya topluluğunuzun bu geleneksel sanat biçimlerini icra etme, sunma, koçluğunu yapma ya da öğretme becerisinin özgünlüğünü teyit eden beyan, referans veya mektuplar gerekir. Uzmanın kendi niteliklerini ve bu bilgiyi nereden edindiğini de göstermesi beklenir.
• İşçi kuruluşundan yazılı görüş gerekir. Diğer P kategorilerinde olduğu gibi.
• Sözleşme ve program açıklaması. Dilekçe sahibi ile aranızdaki sözleşmenin kopyası veya sözlü anlaşmanın şartlarının özeti, etkinliğin açıklaması ve programın takvimi istenir.
• Birden fazla yerde performans varsa takvim şart. Etkinlikler farklı bölgelerde yapılacaksa tarih ve yerleri listeleyen bir program sunulması gerekir.

Yani P-3'ün kolaylığı eşiğin düşük olmasından değil, ölçütün farklı olmasından gelir: uluslararası ün yerine kültürel özgünlük kanıtlanır. Kanıt yükü yine ciddidir.

Süre: Etkinliği tamamlamak için gereken süre, bir yılı aşmamak üzere; uzatmalar birer yıllık artışlarla.

Dördünde de değişmeyen üç şey

Başvuruyu siz yapmıyorsunuz. Dört kategorinin tamamında ABD'deki işveren, sponsor kuruluş veya acente Form I-129 ile dilekçe verir. Sanatçı veya sporcu kendi adına başvuramaz. Birden fazla işveren adına acente olarak dilekçe verilecekse, acentenin tüm işverenler adına yetkili olduğunu ortaya koyması gerekir.

İşçi sendikası görüşü gerekir. Dört kategoride de uygun bir işçi kuruluşundan yazılı görüş (consultation) istenir. P-1B'de, uygun bir işçi kuruluşu yoksa bu şart düşer.

Aile ve destek personeli ayrı sınıflarda. Eşiniz ve 21 yaşından küçük evli olmayan çocuklarınız P-4 statüsü alabilir; P-4 çalışma izni vermez, ancak okula veya üniversiteye gidilebilir. Performansın ayrılmaz parçası olan ve ABD'li bir çalışan tarafından kolayca yapılamayacak destek hizmetleri veren zorunlu destek personeli de P sınıflandırmasına uygundur; P-1 tarafında bu P-1S olarak geçer ve antrenör, gözlemci, menajer gibi ekip görevlilerini kapsayabilir.

O-1 ile P arasında nasıl seçim yapılır?

Kesin bir "şu daha kolay" cevabı yok; ölçütler farklı. Kabaca ayrım şöyle kurulur: O-1 bireyin olağanüstü yeteneğine veya başarısına odaklanır. P-1A sporda uluslararası tanınırlık arar ve profesyonel sporcular için somut lig/gelir ölçütleri koyar. P-1B topluluğun tanınırlığını ve yüzde 75 kuralını arar. P-3 ise tanınırlık yerine kültürel özgünlük arar.

Pratik sonuç: solo bir sanatçının önünde genellikle O-1 veya P-3 vardır; bir topluluğun önünde P-1B veya P-3; bir sporcunun önünde P-1A veya O-1. Karşılaştırmayı kendi dosyanız üzerinden yapmak için O-1 olağanüstü yetenek vizesi yazımıza ve hangi ABD vizesine başvurmalıyım rehberimize bakın.